រុករកប្លក់នេះ

Loading...

Sunday, October 7, 2012

សង្គ្រាមនិងសន្តិភាពកម្ពុជា កត្តាតំបន់ និងកត្តាសាកល (១៩៤៥-១៩៩១)

               នៅពាក់កណ្តាលស.វទី១៩ ប្រទេសកម្ពុជា​រង​ការ​ឈ្លាន​ពាន​យ៉ាង​ខ្លាំងពីសំណាក់​ប្រទេស​សៀម​និងប្រទេស​វៀតណាម​ ។មុន​បារាំង​ដាក់​អាណានិគម​មកលើប្រទេស​កម្ពុជា​ កងទ័ពព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បានវាយលុកចូលតំបន់កូសាំងស៊ីន តែត្រូវ​បរាជ័យ​ ។បារាំង​បានបញ្ចប់​សង្គ្រាមប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ ដោយយកតំបន់កូសាំងស៊ីន ជាទឹកដី​អាណា​និគម​របស់ខ្លួន​ ។ឆ្នាំ១៩៤៩ បារាំងបានសម្រេច​ចិត្ត​អត្តនោម័ត​ប្រគល់​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីនទៅឱ្យអំណាច​បាវដាវ-វៀតណាម​ ។​ជាច្រើនស.វមក ទំនាស់​បញ្ហាទឹក​ដី​ធ្វើ​ឱ្យមានសង្គ្រាម​បង្ហូរ​ឈាម​ឥត​ឈប់​ឈរ​រវាង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ និងវៀតណាម​។ វាជា​ស្លាក​ស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏​ជូរ​ជត់​ សម្រាប់​ប្រទេសកម្ពុជា​ ។​អាណា​និគម​និយម​បារាំងមិនបាន​ជួយ​​ការពារ​បូរណភាព​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ ថែមទាំង​ប្រើប្រាស់​សិទ្ធិ​អំណាច​ ជិះ​ជាន់​កៀបសង្កត់​​ប្រទេស​កម្ពុជា​ថែម​ទៀត​ ។ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​នេះ ​គំនិត​ជាតិនិយម​​បាន​កើត​ឡើង​ជាបន្ត​បន្ទាប់​ប្រឆាំង​អាណានិគម​និយម​បារាំង​ ។ចលនា​ខ្មែរឥស្សរៈ​ឈាន​មុខ​គេ​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​​នេះ ។ ចលនាខ្មែរឥស្សរៈមាន​និន្នាការ​ពីរ​ គឺ៖ (១)​​និន្នាការ​សេរីនិយម និង (២)​និន្នាការកុំម្មុយ​នីស្ត​និយម​ ប៉ុន្តែមានទិស​ដៅ​នយោបាយ​តែមួយ​គឺរំដោះ​ប្រទេស​ចេញ​ពីនឹម​អាណានិគម​។​ចលនាខ្មែរ​ឥស្សរៈ​សេរី​និយម​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​ និងទំនុកបម្រុងពី​ប្រទេសថៃ ។ចំណែក​ឯ​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​និន្នាការកុំម្មុយនីស្ត​និយម​ ដំបូង​មិន​ទាន់មាន​រូបរាង​ច្បាស់​លាស់​នៅឡើយ​ រហូត​ដល់​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្ស​ទី៤០ មក​ទើបបាន​ជ្រាប​ចូល​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ទៅ​ក្នុង​ស្រទាប់​បញ្ញាវ័ន្ត​ កម្មករ​ និ​ង​កសិករ​ខ្មែរ​ រួចបង្កើត​ជាចលនា​តស៊ូ​ឡើង​ ដែល​ដឹកនាំ​​ដោយ ទូ​ សាមុត ប៉ុន្តែមិនទាន់រឹងមាំនៅឡើយ ។រាល់គំនិតដឹកនាំ របស់ចលនានេះ ត្រូវ​ស្ថិតក្រោម ការត្រួត​ពិនិត្យ​ពីសមាជិក​បក្សកុំម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន​ ។នៅទសវត្យទី៥០ ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ​និន្នាការ​កុំម្មុយ​នីស្ត​អាចម្ចាស់ការខ្លួនឯងបាន​ ។ចលនា ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ទាំងពីរ​ដើរមុខ​គេ​ក្នុង​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អាវុធ​ប្រឆាំង​នឹង​បារាំង​ ។ទន្ទឹមនឹង​នេះ​ សម្តេចនរោត្ត​សីហនុ​ បានដាក់​ព្រះកាយ​ឱ្យលេច​ឡើង​ក្នុង​ឋានៈ​ជាអ្នក​ជាតិ​និយម​ម្នាក់​ ដែលស្វះស្វែង​រក​ឯករាជ្យជូនប្រទេស​ជាតិ​ និងទទួល​បានប្រជាប្រិយភាព​ពីប្រជាជន​កម្ពុជា ។ព្រះ​អង្គ​បាន​អនុវត្តគោល​នយោបាយ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​​ពី​បារាំង​ ដោយ​សន្តិភាព​ ។អាស្រ័យ​ដោយ​ស្ថានភាពបារាំង​ក្រោយ​ពីសង្គ្រាមលោក​ទី​២ដុន​ដាប​ និង​ផ្ទុះ​ឡើង​នូវសង្គ្រាម​ត្រជាក់​ ធ្វើ​ឱ្យឥទ្ធិពល​អាណានិគមនិយម​បារាំង​ធ្លាក់​ចុះ​នៅឥ​ណ្ឌូចិន ។នេះ​ជាឱកាស​ដ៏ល្អ​សម្រាប់​សម្តេច​នរោត្តសីហនុ​ ក្នុង​ដំណើរ​ការ​ធ្វើ​ព្រះរាជបូជ​នីយ​កិច្ច​ទាមទារ​​ឯករាជ្យ​ ។សមិទ្ធិផល​ថ្មី​មួយ​ដែលសម្តេច​ទទួល​បាន​នៅក្នុង​ដំណើរ​ឈាន​ទៅ​រកឯករាជ្យ​ភាព​ពេញ​លេញ​ ទាក់ទង​នឹង​សន្ធិ​សញ្ញាឆ្នាំ​១៩៤៩ ថ្វីត្បិតតែសន្ធិសញ្ញា​នេះ ជាការ​ទទួលស្គាល់ ឯករាជ្យ​កម្ពុជា​ដោយ​​បណ្តោះ​អាសន្ន​ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែ​នយោបាយ​ការបទេស​នៃប្រទេសកម្ពុជា​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មាន​ជីវភាព​ឡើង​​វិញ​ នៅលើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ ។ព្រះ​អង្គ​បាន​ធ្វើដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​ជាច្រើន​លើ​សាកលលោក​ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​ការ​​គាំ​ទ្រ ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​នេះ ។ទីបញ្ចប់​បារាំង​បាន​យល់​ព្រម​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ពេញលេញ​បរិបូរ​ឱ្យ​កម្ពុ​ជា​​នៅថ្ងៃទី០៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៥៣ ។
            ក្រោយ​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​សង្គ្រាម​នៅប្រទេស​កម្ពុជា​មិនទាន់​បញ្ចប់​នៅឡើយ​ ។សង្គ្រាម​នៅតែបន្ត​រវាង​ភាគី​កងទ័ព​ជាតិរួម​ជាមួយ​នឹ​ងកងទ័ព​បារាំង​ តទល់នឹង កងទ័ព​វៀតមិញ រួមជាមួយ​នឹង​កងទ័ព​ខ្មែរ​ឥស្ស​រៈ​​ធ្វេង​និយម​ ។សកម្មភាព​នៃការប្រឆាំង​នឹងពួកវៀតមិញ និងគូកន​កាន់តែខ្លាំង​ឡើង​ ព្រោះពួក​នេះ​មាន​ប្រវត្តិ​​សាស្រ្ត​ជូរចត់​ នៅក្នុង​វិបត្តិ​នៃការបាត់បង់​ទឹក​ដី ។​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៥៤​ កង​ទ័ព​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​និងវៀតមិញ​បាន​វាយបកមកលើ​កម្លាំង​សម្តេចសីហនុ​ និងឈ្លាន​ពាន​ចូល​ទឹកដី​កម្ពុជា​ ។ព្រះអង្គបានដាក់ញ្ញាត្តិ​ថ្កោល​ទោស​ដល់សកម្មភាព​នេះ ដល់អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៥៤ សន្និសឹទ​ហ្សឺណែវ បាន​ចាប់ផ្តើម​​ស្តី​ពី​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាព​ឥណ្ឌូចិន​ ។​ដោយផ្អែកលើកិច្ច​ព្រម​ព្រៀងនេះ សកម្មភាព​ការប៉ះ​ទង្គិច​​គ្នា​ដោយ​យោធា ត្រូវបានបញ្ឈប់​លើ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ទាំង​ស្រុង​ចាប់​ពីថ្ងៃ០៧​ ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៥៤ ។​លទ្ធ​ផល​​នៃសន្និសីទ សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទាម​ទារ​ឱ្យវៀតមិញ​និងបារាំងដក​កង​ទ័ព​ចេញ​ពីប្រទេស​កម្ពុជា​ឱ្យ​អស់​ក្នុង​រយៈ​ពេល​៩០​ថ្ងៃ រីឯ​កង​ទ័ពខ្មែរឥស្សរៈ​ត្រូវរំសាយ​ក្នុងរយៈ​ពេល​៣០​ថ្ងៃ ។
            ស្ថានភាពនយោបាយ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ សហរដ្ឋអាមេរិច​ សហភាព​សូវៀត​ និង​ចិន នៅក្នុង​សន្និសីទ ​នា ទីក្រុងហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៥៤មានបម្រែបម្រួល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដោយ​សារ​ការ​ប្រេះឆា​នៃ​ទំនាក់ទំនង​។ សហរដ្ឋ​អាមេរិច​ក្តៅក្រហាយ​យ៉ាងខ្លាំង​នឹង នយោបាយ​Export បដិវត្ត​ន៍របស់​សហ​ភាព​សូវៀត​ និង​ព្យាយាម​​ទប់​ស្កាត់​ឥទ្ធិពល​កុំ​ម្មុយ​នីស្ត​នៅឥណ្ឌូចិន ។ក្រុម​ប្រឹក្សាសន្តិសុខ​អាមេរិច​បាន​កំណត់​ថា៖ “ការ​វាត​ទី​ណាមួយ​ក៏ដោយ​នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​គឺជាការ​គំរាម​កំហែង​អាមេរិច​...” ។ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ សហភាពសូវៀត​ មិន​ចង់​ប្រឈម​មុខ​នឹង អាមេរិច​ ដោយសារ​បញ្ហា​កម្ពុជា ប៉ុន្តែទាមទារ​ឱ្យកម្ពុជា​នៅជា​អព្យា​ក្រឹត​ ។ចំណែក​ចិន​ពុំ​បាន​ការពារ​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ទេ ប៉ុន្តែ​ទាមទារ​ប្រទេសមហា​អំណាច​ដើម្បី​ផល​ប្រយោ​ជ​ន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ និងប្រឆាំង​ដាច់​ខាត​ចំពោះ​ការប៉ុន​ប៉ង​បែង​ចែកកម្ពុជា​ជាពីរ​ ។ សហរដ្ឋអាមេរិច​ ទទួល​ស្គាល់​ឯក​រាជ្យ​កម្ពុជា និងរាជរដ្ឋាភិបាល សីហនុ តែ​មួយគត់  និងព្រមទទួលយក​សំណើ​របស់​​សូវៀត​ និងចិន​ដែលចង់​ឱ្យខ្មែរ​​នៅអព្យាក្រឹត ។
            រីឯ​ស្ថានភាពនយោបាយ​ក្នុងតំបន់​ ទំនាក់ទំនង​រវាង​កម្ពុជា និងវៀតណាម​មានលក្ខណៈ​ស្មុគ​ស្មាញ យ៉ាង​ខ្លាំង​ព្រោះ​និន្នាការ​នយោបាយ​ផ្ទុយ​គ្នា​ស្រឡះ ។វៀតណាមត្រូវបែងចែកជាពីរ​ ខាង​ជើង​មាន​និន្នាការ​កុំម្មុយនីស្ត​ ឯខាង​ត្បូង​មាននិន្នាការ​លោកខាង​លិច​ ។រដ្ឋការ​ព្រៃនគរ​ធ្វើការប្រឹង​ប្រែង​ដើម្បីឱ្យប្រទេស​កម្ពុជា​ចូល​ជា សមាជិក​ SEATO ក្នុង​ទិស​ដៅ​ប្រឆាំង​នឹង ពួកកុំម្មុយនីស្ត​​ក្រោម​ការគាំពារ​ពីស​ហរដ្ឋ​អាមេរិច​ ។​កម្ពុជា បានបដិសេដ​ចូលជាសមាជិក ជាហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​វៀត​ណាម​ខាងត្បូង​ធ្វើវិទ្ធ័ង្សនាយោធា​បិទ​ច្រក​ចេញ​ចូល​​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ ដោយសម្តេច​នរោត្តសីហនុ​ចង់​រក្សា​ជំហ​នៅអព្យាក្រឹត ។នៅឆ្នាំ​១៩៦៥ កម្ពុជា បានធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ទាមទារ​ខេត្ត៤ នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ ។រាជរដ្ឋាភិបាល​សីហនុ​ពង្រីក​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​វៀតណាម​ខាងជើង​ហើយ​ផ្តាច់​ចំណង​ការទូត​ជាមួយអាមេរិច​ ។​ទំនាក់ទំនង​ល្អក់កករ​ជាមួយ​អាមេរិច​ចាប់​ផ្តើម​​ពីឆ្នាំ​១៩៦៣ -១៩៦៩។​ឆ្នាំ ១៩៧០ កម្លាំងវៀតណាមកុំម្មុយនីស្ត​កើនឡើងខ្លាំង​ ហើយគាំទ្រកម្លាំង​​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែលជាកម្លាំង​ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលសម្តេចសីហនុ ។
            ដោយមានការគាំ​ទ្រ​ពីអា្មេរិច​នៅថ្ងៃទី១៨​ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ ឧត្តមសេនីយ លន់នល់ និងព្រះ​អង្គម្ចាស់​ស៊ីសុវត្ថិសិរិមតៈ ធ្វើរដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​សម្តេច​នរោត្តម​សីហនុ​ចេញ​ពី​អំណាច​ ហើយបាន​អនុវត្ត​នយោបាយ​ជាតិនិយម​ប្រឆាំង ដាច់ខាតនឹងពួកកុំម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន ។នយោបាយ​លន់ នល់មាន​ទិស​ដៅ​បង្រួបបង្រួម​ខ្មែរទាំង​អស់​ទាំង​នៅកម្ពុជា វៀតណាម និងនៅថៃ ។រដ្ឋការ​លន់​នល់ ផ្តាច់ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម​ និងវៀតណាម បណ្តោះអាសន្ន​វៀត​ណាម​ខាងត្បូង​ និងចាប់​ផ្តើម​យុទ្ធនាការប្រយុទ្ធ​បោស​សម្អាត​វៀកកុង និង​វៀតណាម​លើ ទឹកដីកម្ពុជា​។​វៀតណាម​គាំទ្រ​កម្លាំងខ្មែរ​ក្រហម​​ហើយព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ​បង្កើត​រណសិរ្សសាមគ្គីជាតិ​កម្ពុជា​មានទិសដៅនយោបាយ​ដូចខ្មែរ​ក្រហម​ប្រឆាំង​នឹងរបប​លន់ នល់ ។គោលនយោបាយ​សំខាន់​របស់​វៀតណាម​គឺចង់ឱ្យកម្លាំង​សីហនុ​និងកម្លាំង​ខ្មែរក្រហម​រួម​បញ្ចូលក្នុងទិស​ដៅតែមួយ ។ក្រោយ​មកសីហនុ​ងាកទៅរកចិន (ម៉ៅ​ សេទុង)​ដើម្បី​យុទ្ធសាស្រ្ត​នយោបាយ​ ។ ប៉ុល ពត ទទួលការឧបត្ថម្ភ​ពីវៀតណាម វាយលន់នល់ ប៉ុន្តែ​ពុំបានរៀបចំ​ខ្លួន​ដើម្បី​​ធ្វើ​ជា​អាយ៉ង​​វៀតណាម​ទេ ។ ក្នុងដំណើរ​ការ​បញ្ចប់សង្គ្រាមក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ វៀតណាម​ធ្វើ​សកម្មភាព​យ៉ាង​សកម្ម​ក្នុងការ​ចរចា​ជាមួយ​របប​លន់​នល់​ ។គោលនយោបាយ​របស់វៀតណាម​នេះ​ត្រូវបាន​បដិសេដ ដោយ​សម្តេច​​សីហនុ​ព្រោះ​វៀត​ណាម​ខាងជើង​មិនមានសិទ្ធិ​ធ្វើការចរចា​សម្រេច​បញ្ហា​កម្ពុជា​ជំនួស​កម្ពុជា ឡើយ ។មកដល់​ចំណុច​នេះ ភាគីកម្ពុជា​និងវៀតណាម​ មានទស្សនៈនយោបាយ​ខុស​គ្នា​ស្រឡះ ។ ចិន គាំទ្រ​ខ្មែរក្រហម​​ ចំណែកឯសហភាពសូវៀត​គាំទ្រវៀតណាម ។ដោយសារ​មានការ​គៀបសង្កត់​ពី​មហាជន​ អាមេរិច​​បាន​ដកថយពី​រដ្ឋាភិបាល​លន់ នល់ ។ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧៥ កងទ័ពខ្មែរក្រហម​វាយផ្តាច់ព្រ័ត​យក​ទីក្រុង​​ភ្នំពេញ និងទទួលបានជ័យជំនះ​ទាំងស្រុង​នៅថ្ងៃទី១៧​ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។
            នៅពេលខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាច  ចាប់ផ្តើមប៉ះទង្គិច​ដោយអាវុធ​ជាមួយ​វៀតណាម​ពី​បញ្ហា​កោះ មួយចំនួន​ ។មកដល់ពេលនេះ ខ្មែរ​ក្រហម​មានជំហ​ឯករាជ្យ​ពី​វៀតណាម​និងទទួល​ការ​ឧបត្ថម្ភ​គាំពារ​ពីចិន ។ប៉ុន្តែនៅពេលម៉ៅ សេទុង​ស្លាប់ មាន​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​ដឹកនាំ​ហើយ​ជះ​ឥទ្ធិពល​យ៉ាងខ្លាំង​លើ​សភាពការណ៍កម្ពុជា ។ ជាមួយគ្នានេះ​ ដែរគោលនយោបាយ​ថ្មីរបស់ប៉ុល ពត ចាប់ផ្តើម កម្ចេច​សមាជិក​បក្ស​ដែល​មាន​និន្នាការវៀតណាម​ ។ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ភាគីវៀតណាម​មិន​មានប្រតិកម្ម​ចំពោះ​សកម្មភាព​នេះ​ទេ ។​ឆ្នាំ១៩៧៧ សភាពការណ៍កម្ពុជាកាន់តែ​វឹកវរ​ ព្រោះប៉ុល ពត បានកាប់សម្លាប់​យ៉ាងខ្លាំង នៅក្នុងជួរ​មហាជន​​ហើយ​វិបត្តព្រំប្រទល់ កម្ពុជា និងវៀណាម​បាន​ផ្ទុះឡើង ។កងទ័ពប៉ុល ពតដែលមានចិននៅ​ក្រោយ​ខ្នង ចាប់ផ្តើម​វាយចូល​វៀតណាម​ ហើយ​ដើម្បី​ឆ្លើយតបនឹងឥរិយាបថ​នយោបាយ​​របស់​ខ្មែរក្រហម​ វៀត​ណាម​​បានរៀបចំយុទ្ធសាស្រ្តដើម្បីផ្តួល​រំលំ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ។ជំហាន​ដំបូង​វៀតណាម​បាន​ជួយ​​ដល់​​ក្រុម​​បោះបោរ​នៅភូមិ​ភាគ​បូព៌ា​ដែលមាន សោ ភឹម ជាអ្នកដឹក​នាំ​ដើម្បី​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹងរបប​ខ្មែរ​ក្រហម​​ ។​ប​ន្ទាប់មកចុះហត្ថលេខា​ជាមួយសូវៀត​ដើម្បី​គំរាមចិន ពេល​ចូលលុកលុយកម្ពុជា ។​មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ នៅថ្ងៃទី០២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧៨ វៀតណាម​បានបង្កើត​រណសិរ្ស​សង្គ្រោះ ជាតិកម្ពុជា ក្នុងជួរ​ជន​ភៀស​​ខ្លួន​ខ្មែរ​ទៅ​វៀតណាម​ ដែល​ដឹកនាំ ដោយ​លោក ហេង សំរិន មានទិសដៅផ្តួលរំលំ​ប៉ុល ពត ។​ទី​បញ្ចប់​នៅថ្ងៃ​ទី០៧​ខែមករា​ឆ្នាំ១៩៧៩ កងទ័ពវៀតណាម និងកងទ័ពរណសិរ្សសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា បាន​ទទួល​ជ័យជំនះលើរបប​ប៉ុល ពត  ហើយ​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមេនិតកម្ពុជា​ និងរដ្ឋាភិបាល​ថ្មី ។
            ចំពោះ​ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា​និងថៃ​ពីឆ្នាំ ១៩៤៥​-១៩៧៩​ មាន​លក្ខណៈ​ស្មុគស្មាញ ខ្លាំងពីបញ្ហា​ទឹកដី​ ។បារាំង​បានកាត់​ខេត្តពីរ​គឺ៖ (១)​ខេត្តបាត់ដំបង និង​(២)​សៀមរាប​ឱ្យ​ប្រទេសសៀម ដើម្បីឱ្យ​សៀម​ទទួល​ស្គាល់​បារាំង​ជា អាណាព្យាបាល​កម្ពុជា ។ដោយ​មានទំនាស់​ជាមួយ​សៀម ​បារាំង​បាន​ទាមទារ​ឱ្យ​សៀម​ដក​ទ័ព​ចេញ​ពី​ខេត្តទាំងពីរ​ខាងលើ​ ហើយ​នៅឆ្នាំ១៩០៤ បានចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កតិកាសញ្ញា​ប្រគល់មក​ឱ្យ​កម្ពុជា​​វិញ ។ឆ្នាំ ១៩៤០ បារាំង​ចុះអន់ថយ ។ឆ្លៀត​ឱកាស​នេះ ថៃចុះ​ហត្ថ​លេខា​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ជប៉ុន​ ហើយ​ទាមទារយក​ខេត្ត​ទាំង​ពីរ​មកវិញ​ ។ឆ្នាំ ១៩៤១ កង​ទ័ព​សៀមចូល​ស្រុកខ្មែរ​វាយបារាំង ។ដោយ​មាន​ការ​គៀបសង្កត់​ពីអាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន​ បារាំង​ចុះ​ហត្ថលេខា​ឱ្យ​ខេត្ត៤របស់កម្ពុជា​ទៅថៃ ​ហើយ​រដ្ឋការ​ក្រុង​បាង​កកបានបង្កើន​យុទ្ធសាស្រ្ត​ប្រឆាំង​អាណានិគមនិយម​បារាំង ដូចជានៅក្នុង​ទឹកដី​កម្ពុជា​ ថៃបានបង្កើត​ចលនា​ប្រឆាំង​បារាំង​គឺ រណសិរ្សខ្មែរ​ឥស្សរៈ  ។ថៃបានអនុញ្ញាត​ឱ្យ​ខ្មែរ​កុំម្មុយនីស្ត​ក៏ដូចជាពួកស្តាំ​និយម​អាច​ទិញ​អាវុធ ឆ្លង​កាត់​ទឹកដី​ថៃបាន ។មួយ​វិញទៀត​ថៃ បានរំលោភ​ទឹកដីកម្ពុជា​និងទន្រ្ទាន​យកប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ ។ទំនាស់កម្ពុជា និងថៃ រាល​ដាល​កាន់តែខ្លាំង​ឡើង​ ហើយ​នៅឆ្នាំ​១៩៥៦​ថៃ​បានបិទព្រំដែន ។ឆ្នាំ ១៩៦​១ សម្តេច សីហនុ​បាន​ផ្តាច់​ការទូត​ជាមួយ​ថៃ ។ថៃងាក​គាំទ្រ​ដល់ពួកខ្មែរ​សេរី​ប្រឆាំង​សីហនុ​វិញ​។ដើម្បី​បញ្ចប់​​ជំលោះ​ជុំវិញបញ្ហា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ សម្តេច​សីហនុ​បានដាក់បណ្តឹង​ជូន​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ ដើម្បី​​ដំណើរការ​កាត់ក្តី​ពីបញ្ហានេះ ។ តុលាការក្រុង​ឡាអេ សម្រេច​ក្តី​ឱ្យ​កម្ពុជា​ឈ្នះក្តី​ ។
            ស្ថានភាព​ទំនាក់ទំនង​កម្ពុជា​និង​ថៃ​មានលក្ខណៈ​ធូរស្រាល​វិញ​បន្ទាប់​ពីរដ្ឋ​ប្រហារ​ថៃ ហើយ​ថៃ​ជួយ​ដល់រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់ ប្រឆាំង​នឹងកុំម្មុយនីស្ត ឥណ្ឌូចិន ។ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការដូល​រំលំ​របប​លន់ នល់ ថៃងាក​មក​​គាំទ្រ​ខ្មែរ​ក្រហម​វិញ ដើម្បី​ទប់ទល់ នឹង​ចលនា​កុំម្មុយនីស្តវៀតណាម​ ។ប្រទេស​ថៃបានផ្តល់ជម្រក ជួយ​បណ្តុះ​បណ្តាល​និងផ្គត់​ផ្គង់​ដល់កងទ័ព​ខ្មែរក្រហម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី និង​វៀតណាម​។ថៃបើកច្រក​ឱ្យ​ចិន​ដឹក​អាវុធឱ្យកង​ទ័ព​ខ្មែរក្រហម ។​
            ឥរិយាបថនយោបាយចិន​ក្នុង​វិបត្តកម្ពុជា​ឆ្នាំ​១៩៥៤ -​១៩៧៩ មានទិសដៅ​យក​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ឱ្យ​ស្ថិត​​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​របស់ខ្លួ​ន ។ចិន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើការ​គាំទ្រ​ចលនា​តស៊ូ​កុំម្មុយនីស្ត​ឥណ្ឌូ​ចិន​យ៉ាង​ខ្លាំង ។ចំពោះប្រទេសកម្ពុជា​ចិន​គាំទ្ររដ្ឋាភិបាលសីហនុ ។ ចិន ជានិច្ចកាលតែង​តែ​គាំទ្រ​ដល់​ព្រះរាជា​ណា​ចក្រកម្ពុជា​នៅលើឆាក​អន្តរជាតិ​ហើយ​សម្តែង​ឥរិយាបថ​របស់ខ្លួន​ក្នុង​តួនាទី​ការពារ​កម្ពុជា​ពីការគំរាម​កំហែង​ពី​វៀ​តណាម​ខាងត្បូង​ និង​ថៃ ។នៅក្នុងសម័យ​សង្គមរាស្រ្តនិយម​១៩៦៥ ទំនាក់ទំនងចិន​និង​កម្ពុជា បាន​ល្អក់​កករ នៅពេលអាមេរិចវាយលុកវៀតណាម ។រដ្ឋា​ភិបាលភ្នំពេញ​ដកថយមួយ​ចំនួន​ពី​សង្គមនិយ ម​ហើយ​ចិនបានងាកមកគាំទ្រមេដឹកនាំកុំម្មុយនីស្ត​កម្ពុជា​ប៉ុល ពត ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ។ចុងក្រោយ ទំនាក់ទំនងរវាង​កម្ពុជា និង​ចិន​ត្រូវបញ្ចប់​ហើយ​ចិន​បាត់បង់ជំហរបស់ខ្លួ​នក្នុងកម្ពុជា ។ឆ្នាំ១៩៧០ របបលន់ នល់ចូលកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា ចិនចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាល​​ថ្មី​នេះរក្សា​មាគ៌ា​នយោបាយ​ពីមុន​ដោយអនុញ្ញាត​ឱ្យចិន​ឧបត្ថម្ភ​សពា្ធវុធ​ឆ្លង​កាត់​ទឹកដី​កម្ពុជា​ដើម្បី​គាំពារ​ដល់សង្គ្រាម​ក្នុង​វៀតណាម​ ។ពេលរបបលន់​ នល់ បដិសេដចិនងាកមកគាំទ្រ​សីហនុ​វិញ និងមាននិន្នាការប្រឆាំង​អាមេរិច ។ចិនគាំទ្រប៉ុល ពត ប្រឆាំង​នឹង​គោលនយោបាយ​ហាណូយ ដែលមានសូវៀតនៅពីក្រោយខ្នង ។នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ពេលកងទ័ពខ្មែរក្រហម ទទួលជ័យជំនះ​លើ​របប​លន់ នល់  ចិន​អបអរសាទរ និង​ជួយឧបត្ថម្ភ​សពា្ធវុធ ផ្តល់ជំនួយឥតសំណង ជាច្រើន ។ចិន​បានបញ្ឆេះ ភ្លើងទំនាស់រវាងកម្ពុជា និង​វៀតណាម ហើយនៅឆ្នាំ​១៩៧៨ ចិនបានបញ្ជួន​អ្នក​ឯក​ទេស​រហូតដល់​២០​ពាន់​នាក់​ដើម្បីរៀបចំ​ប្រយុទ្ធជាមួយ​វៀតណាម ។ខណៈពេល​ដែលចិន​គាំទ្រ​ខ្មែរ​ក្រហម​ សូវៀត​គាំទ្រវៀតណាម ហើយ នៅពេលចុងក្រោយ មេដឹកនាំ​ចិន​បានមើលឃើញ​ពីបរាជ័យ​របស់​ខ្មែរក្រហម​ បានធ្វើការទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​ថៃ​ពីការសាង​សង់​មូលដ្ឋាន​តាម​ព្រំដែន ។​នៅពេលរបប​ខ្មែរ​ក្រហម​​ដូលរំលំ  ចិនបានវាយលុកវៀតណាមនៅខែកុម្ភះ ឆ្នាំ១៩៧៩ ដើម្បីជួយ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ខ្មែរក្រហម​ និង​ដាក់​មេរៀន​ឱ្យ​វៀតណាម ។
            ចំណែក​នយោបាយ​អាមេរិច​ក៏បាន​ប្រឹង​ប្រែង​ផ្សព្វផ្សាយ​ឥទ្ធិពល​របស់ខ្លួន​លើ​ឥណ្ឌូចិន​ផង​ដែរ​។សហរដ្ឋ​អាមេរិច​ប្រឹង​ប្រែង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​កុំឱ្យ​កម្ពុជា​ក្លាយ​ជាតំបន់​ប្រឆាំង​អាមេរិច ។អាមេរិច​បង្ខំ​កម្ពុជា​ឱ្យ​ចូល​ជាសមាជិក​SEATO ដើម្បី​បម្រើ​ប្រយោជន៍ សឹក​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​វៀតកុង ។សម្តេច​សីហនុ​បដិសេដ​សំណើ​អាមេរិច​ហើយ​នៅតែប្រកាន់​យក​ជំហ​អព្យាក្រឹត ។ឥរិយាបថនយោបាយ​របស់​សម្តេចសីហនុ​ឆ្លើយតប​នឹង​សូវៀត​និង​ចិន​ ។​សូវៀត​គាំទ្រ​នយោបាយ​ក្រៅប្រទេស​កម្ពុជា​និង​ប្រឹងប្រែង​ឱ្យកម្ពុជា​និង​វៀតណាម​ខាងជើង​ខិតជិត​គ្នា ។សហរដ្ឋអាមេរិច​ប្រឆាំង​នឹង​នយោ​បាយ​អព្យាក្រឹត​របស់សីហនុ​ហើយ​នៅឆ្នាំ​១៩៦៣​រដ្ឋាភិបាល​ភ្នំពេញ​បដិសេដ​ជំនួយ​ពីអាមេរិច ។ចំណែក​សូវៀត​ពង្រីកការផ្តល់អាវុធមកកម្ពុជា ។ឆ្នាំ​១៩៦៤ ទំនាក់ទំនង​កម្ពុជា​និង​សូវៀត​ពង្រីក​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​​ហើយ​ទន្ទឹមនឹងនេះ​សកម្មភាព​ពួកស្តាំ​និយ​ម​ប្រឆាំង​នឹង​សីហនុ​ក៏​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​ផង​ដែរ ដើម្បី។សីហនុ​សុំ​ឱ្យ​ចិន​និង​សូវៀត​ជួយ​អន្តរាគម​ន៍​ដើម្បី​ដក​កងទ័ព​វៀតណាម​ខាងជើង​និង​ទ័ព​យៀក​កុង​ចេញ​ពីប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បីបញ្ឈប់ការទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​​ពីសហរដ្ឋ​អាមេរិច​ និង​ជាពិសេស​ដើម្បីងាយស្រួល​បង្រ្កាប​ពួកខ្មែរក្រហម​ដែលលាក់​ខ្លួន ។​នយោបាយ​សំខាន់​របស់​អាមេរិច​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​កំណត់​យកអាស៊ាន​ជាតំបន់អាទិភាព​ក្នុង​ទិសដៅ​ប្រឆាំង​ចលនា​កុំម្មុយនីស្ត​ដោយ​បាន​ឧបត្ថម្ភ​សពា្ធវុធដល់ប្រទេស​អាស៊ាន​ទាំងនោះ យ៉ាងច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់ ។សហរដ្ឋ​អាមេរិច​មិនចង់​បាត់បង់​តួនាទី​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ទេ ហើយជុំវិញបញ្ហាកម្ពុជា​អាមេរិច​ទាមទារ​បណ្តាប្រទេស​អាស៊ាន​ឱ្យ​តាម​ខ្លួន​។សភាពការណ៍​នយោបាយ​អាមេរិច​ មានការបត់បែន​និង​ប្រែប្រួល​ច្រើន ។អាមេរិច​បាន​ដកខ្លួនពីការប្រឈម​មុខ​នឹងរដ្ឋ​កម្ពុជា​ក្រោយ​ពេល​ដែល​វៀត​ណាម​បានដក​ទ័ព​ចេញ​ពី​កម្ពុជា ហើយ​សម្រប​សម្រួល​ទំនាក់ទំនង​ និង​កិច្ច​សហប្រតិបត្តការ​រវាង​សហភាពសូវៀត​-ចិន​ និង​សូវៀត​-អាមេរិច។​​អាមេរិច​​ជា​អ្នក​​ផ្តួច​ផ្តើម​ដ៏​សំខាន់មួយ​ស្តីពីការបង្កើតគម្រោង​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​បញ្ឈប់​ជំនួយ​សញ្ធាវុធដល់ខ្មែរត្រីភាគី ។
            ចំពោះនយោបាយសហភាពសូវៀត​ទាក់ទងនឹង សង្គ្រាម កម្ពុជា សូវៀត​មិនមាន​ប្រតិកម្ម​អ្វី​ចំពោះរដ្ឋ​ប្រហារ​របស់​លន់​នល់ ទេ ។សូវៀត​ថ្កោលទោស​សហ​រដ្ឋអាមេរិច​និង​រដ្ឋការ​ព្រៃនគរ​ពីការ​ចូល​លុក​លុយ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។​សូវៀត​មិនចង់​លូក​ដៃ​ចូល​បញ្ហា​កម្ពុជា​។ សូវៀត​និង​វៀត​ណាម​គាំ​ទ្រការប្រឆាំង​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា ។នៅពេលកងទ័ពប៉ុល ពត ទទួល​ជ័យ​ជំនះ​ ចិន​មានតួនាទី​សំខាន់​ក្នុងការ​ឧបត្ថម្ភ​គាំពារ​ខ្មែរ​ក្រហម​ ហើយ​ស្ថានភាពនេះ​មិនឆ្លើយ​តប​តាម​គម្រោងរបស់​សហភាព​សូវៀត​ និង​វៀត​ណាម ។ឆ្នាំ១៩៧៥ សីហនុបានខិតជិត​សូវៀត​មួយជំហាន ប៉ុន្តែមេដឹកនាំ​ប៉ុល ពត បដិសេធ​ជំនួយ​ទាំង​ស្រុង​ពីសូវៀត ។សូវៀត​គំរាមកំហែងចិន​ដើម្បីឱ្យ​វៀតណាម​វាយ​ផ្តួលរំលំ​របប​ប៉ុលពត ហើយក្រោយពីរបបប៉ុល ពត ដួលរំលំ រដ្ឋា​ភិបាលថ្មី ទទួល​ជំនួយ​ពីសហភាព​សូវៀត​ក្នុង​ទិស​ដៅ​កសាង​លទ្ធិសង្គម​និង​ប្រឆាំង​ចក្រព័ត្រ​និយម​សាកល​លោក ។ជំនួប​លោក​ហេង​ សំរិន​នៅក្រឹម​ឡាំង​ ១៩៨៧ កូនបាឆូវ បានគួសបញ្ជក់ថា៖ “សហភាពសូវៀត​គាំទ្រ ដល់កម្មវិធី​នយោបាយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា​ស្តីអំពីនយោបាយ​បង្រួប​បង្រួមជាតិ​ ដែលជាការឆ្លើយតប​ដ៏សមហេតុផល​ដល់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាដ៏អភ័ព្វ...”។
            ចំពោះឥរិយាបថនយោបាយប្រទេសអាស៊ាន​ជុំវិញ​បញ្ហា​កម្ពុជា ប្រទេស​សឹង្ហបូរី​ប្រឆាំង​ដាច់ខាតនឹងពួកកុំម្មុយនីស្ត ដើម្បី​រារាំង​ដល់​ការ​លូក​ដៃ​ពី​ពួក​មូល​ធននិយម​ ។ព្រឹត្តការណ៍​ឥណ្ឌូចិន​បង្ក​ឱ្យ​មានការ​អាប់​អ៊ួរនៅ​ក្នុង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​ជាការ​គំរាម​កំហែង​ដល់​សន្តិភាព​ពិភព​លោក​ទាំង​មូល ។​សឹង្ហបូរី​ទាម​ទារឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រឆាំង​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​និង​សាធារណរដ្ឋ​សង្គម​និយម​វៀតណាម ហើយ​គាំទ្រ​ដល់​ការបង្កើត​កម្លាំង​ឯកភាព​ប្រឆាំង​និងរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ។​ទិសដៅ​នយោ​បាយ​​សឹង្ហបូរី​គឺ​ប្រកាន់យក​តុល្យភាព​កម្លាំង​កំពូល​មហាអំណាច​ក្នុង​តំបន់ ។សកម្មភាពនិង​ឥរិយាបថ​នយោ​បាយ​សឹង្ហបូរី​បានផ្លាស់​ប្តូរ​ក្រោយ​ពេលវៀតណាម​បាន​ដកទ័ព​ចេញ​ពីប្រទេស​កម្ពុជា​និង​ក្លាយ​ជាដៃគូ​ពាណិ​ជ្ជកម្មសំខាន់​សម្រាប់​កម្ពុជា​ថែម​ទៀត​ ។ចំណែក​ឯ​នយោបាយការទូត​ម៉ាឡេស៊ី​ក្នុង​ដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​កម្ពុជា គឺ​ប្រកាន់​យក​ជំហ​កណ្តាល​និង​ទាមទារ​ឱ្យ​មាន​ដំណោះ​ស្រាយ​ដោយ​សន្តិវិធី​ពហុវិជ្ជាមាន ។រដ្ឋមន្រ្តី​ការ​បរទេស​ម៉ាឡេស៊ី​ធ្លាប់​ដើរ​តួ​ជាតំណាង​អាស៊ាន​ ចរចា​ជាមួយ​នឹងវៀតណាម​នៅហាណូយ ។ម៉ាឡេស៊ីជា​ស្ថានិកនយោបាយ​អព្យាក្រឹតក្នុងតំបន់ ហើយខិតខំទប់ស្កាត់​ការកកូរកកាយ​បញ្ហាកម្ពុជា​ ដែល​អាចរាល​ដាល​ទៅជាបញ្ហា​តំបន់ ។ម៉ាឡេស៊ី ជាប្រទេស​ទី​១​ដែលបាន​ចាប់​ផ្តើម​មាន​ទំនាក់​ទំន​ង​ជាមួយ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូ​ចិន ។ក្រោយឆ្នាំ​១៩៧៩ ម៉ាឡេស៊ីនៅតែ​ប្រកាន់​ជំហនយោបាយ​កិច្ច​ សហប្រតិបត្តការក្នុង​តំបន់​និង​ដោះ​ស្រាយ​​ទំនាស់​ដោយ​សន្តិវិធី ។ចំពោះឥរិយាបថនយោបាយ​របស់ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ជុំវិញបញ្ហា​កម្ពុជា​មាន​លក្ខណៈដូច​ម៉ាឡេស៊ីដែរ ។ទំនាក់ទំនង​ឥណ្ឌូនេស៊ី វៀតណាម​បានក្លាយ​ជាស្ពាន​ទំនាក់​ទំនង​រាល់គូភាគី​ទំនាស់​​កម្ពុជា​ដើម្បីដោះស្រាយ​បញ្ហាសន្តិភាព​នៅ​កម្ពុជា ក៏ដូចនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍​ទាំង​មូល ។ទីក្រុង​ហ្សាកា​តា បានក្លាយ​ជាទីតាំង​ជំនួបភាគី​ទំនាស់​កម្ពុជា ហើយជំនួបគណៈប្រតិ​ភូឥណ្ឌូនេស៊ី និង​វៀត​ណាមជាច្រើន​លើក ដើម្បី​ពិភាក្សា អំពីដំណោះស្រាយ​កម្ពុជា ។ដូច្នេះ ជំហ​នយោបាយ​បណ្តាប្រទេស អាស៊ាន​ជុំវិញ​ដំណោះ​ស្រាយ​កម្ពុជា​អាចបែងចែក​ជាពីរក្រុម​ ៖ (១)ប្រទេស​ថៃ សឹង្ហបូរី ហ្វីលីពីន មានជំហតឹងរឹង ជាមួយ​នឹង​​វត្តមាន​កងទ័ព​វៀត​ណាម​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ហើយ​មធ្យោបាយដោះស្រាយ​ដោយការដាក់​ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋ​កិច្ច និង​ដោយ​កម្លាំង​យោធា ។(២) ម៉ាឡេស៊ី និង​ឥណ្ឌូនេស៊ី ប្រកាន់នយោបាយ​ឯករាជ្យ និង​អត្តនោម័ត នៅ​ក្នុងដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​កម្ពុជា​។

            ជារួមកត្តាតំបន់ និង​កត្តា​សាកល​លោក​ជះឥទ្ធិពល យ៉ាង​ខ្លាំង​មក​លើ​បញ្ហា​សង្រ្គាម​និង​សន្តិភាព​នៅកម្ពុជា ។ខ្យល់ជំនោរ នៃមនោគមវិជ្ជា មហាអំណាច ទាំងពីរបានបក់​បោក​លើ​ដែនដី​ឥណ្ឌូចិន​។ ជនជាតិ​ខ្មែរ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ពីការតស៊ូ​ប្រយុទ្ធ​ដើម្បី​ឯករាជ្យ​ បូរណភាព​ទឹកដី  មកជា​ការ​ប្រយុទ្ធ​ដើម្បី​ឧត្តមគតិ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​មនោគមន៍វិជ្ជាសេរី និង​កុំម្មុយនីស្ត និង​ដើម្បី​អំណាច ផ្ទាល់​ខ្លួន ។ដំណើរ​ប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា​ដ៏អភ័ព្វ ក្នុង​ដំណាក់កាល​នេះ​ បានឆ្លងកាត់​រសជាតិ​ជូរចត់​ឈឺចាប់  ពន់ពេកក្រៃ ទាំង​ជាមួយប្រទេសជិតខាង​ និង​ប្រទេស​មហា​អំណាច ។ខ្មែរ​ជាអ្នកខាតបង់ជា​ច្រើន​ក្នុង​ឆាកនយោបាយ​ ។​ពន្លឺសន្តិភាព​ខ្មែរ​ទទួល​បានតិច​តូច ឯភ្នក់ភ្លើង​សង្គ្រាម​អូសបន្លាយ​រាំរ៉ៃ ជាច្រើន​ទសវត្យ ។ជក់នយោបាយ​បត់បែនខ្លាំង​គួសវាស​លើក្រាំង​ប្រវត្តិ​សាស្រ្តនេះ ឱ្យអនុជនជំនាន់ក្រោយ វង្វេង​វង្វាន់​និង​ឈឺក្បាល ទាំងកត្តាផ្ទៃក្នុង​ប្រទេស កត្តាតំបន់ និង​កត្តាសាកល ។នៅឥណ្ឌូចិន​ប្រទេស​កម្ពុជាជាថ្នាលសាបព្រោះ ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​ស្តាំនិយម​ និង​ធ្វេង​និយ​ម​ ដែលនយោបាយ​ទាំង​ពីរនេះ មានទស្សនៈខុសគ្នា​ ហើយជានិច្ច​កាល​តែងតែ​បង្កទំនាស់ នឹងគ្នា ។​មហា​អំណាច​តែង​តែ​ដណ្តើម​ឧត្តមភាព​រៀងៗ​ខ្លួន​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ហើយ​ប្រឹងប្រែង​ឱ្យ​ប្រទេស​ទាំងឡាយ​ទទួល​ឥទ្ធិពល​​ខ្លួ​ន​។តាមប្រវត្តិសាស្រ្ត ប្រទេស​កម្ពុជា​ជាចំណុច​ប្រសព្វ នៃកម្លាំងទាំង​ពីរ​នេះ ដែលកកើត​លើ​ទឹក​ដីខ្លួន​ហើយ​បង្ក​ទំនាស់​សង្គ្រាម​បង្ហូរឈាម​ មិនចេះចប់មិនចេះហើយ រវាង​ជនជាតិ​ខ្មែរ​គ្នា​ឯង​និង​បរទេស​ឈ្លាន​​ពាន ។ពួកមហាអំណាចបាន​ឱ្យអាវុធខ្មែរ ​ហើយ​ដឹកដៃខ្មែរ​ឱ្យចូល​ក្នុង​ទីលាន​ប្រយុទ្ធ​ហើយ​ពេល​ខ្លះ​គេរត់ចោល​ទុកឱ្យខ្មែរ​ប្រយុទ្ធទៅតាមយថាកម្ម តួយ៉ាង​ដូច​សហរដ្ឋអាមេរិច បោះបង់​ចោល​លន់​នល់ -ចិន​ថយមួយជំហា​នពី​ខ្មែរ​ក្រហម​ ជាដើម ។តើនរណាស្រឡាញ់ខ្មែរ​ហើយ​លះបង់​អ្វីៗ​ដើម្បីផលប្រយោជន៍ខ្មែរ​ពិតប្រាកដ នោះ ?
            ដូច្នេះ ឆ្លងកាត់តាមរយៈប្រវត្តិសាស្រ្តនេះ ពិតជាផ្តល់មេរៀន​​និងបទពិសោធល្អៗ ឱ្យ​កូន​ខ្មែរ​ជំនាន់​ក្រោយ​​យល់​កាន់​តែ​ច្បាស់​ពីប្រវត្តិសាស្រ្តជាតិ​ ចំណុចខ្សោយផ្នែកនយោបាយ​ និងកំហុសឆ្គង នយោបាយ ហើយ​ខិតខំសិក្សារៀនសូត្រ និង​យកអស់កម្លាំងកាយចិត្ត ស្មារតី ដើម្បីទប់ស្កាត់​កុំឱ្យ​ដាន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​អវិជ្ជ​មាន កើតឡើងដដែលៗ​ ពិសេស​ទៅទៀត ឱ្យ​ខ្មែរ​ចេះ​​ប្រើ​ប្រាស់ ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ឱ្យ​បាន​ជាគុណ​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ការ​កសាង​ប្រទេស​ជាតិ ដោយមិនទុកជាឈ្នាន់ដើម្បីសងសឹក​គ្នា​និង​បង្ក​សង្គ្រាម ៕

សង្ខេបដោយៈ ចៅ ឧស្សាហ៍ គ្រូឧទ្ទេស
ឯកសារយោងៈ សង្គ្រាមនិងសន្តិភាពកម្ពុជា កត្តាតំបន់ និងកត្តាសាកល​ (១៩៤៥-១៩៩១)របស់លោក ឌៀប សុផល-ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ (ឌី ខាំបូលី)

No comments:

Post a Comment

សូមផ្តល់ជាមតិយោបល់នៅចំណុចនេះ!